KCOkurds.globalKCOMîras
Lêgerîn
Hesab
ZimanKurmancî18

KCO

Mîras

Dîroka kûr a welatên ku Kurd lê dijîn, ji Göbekli Tepe heta îro. Bîra jenosîd û saxmayînê, û bawerî, huner, wêje û xwarinên civakên Kurd.

Rêza demêSalname

01Bigerin

  • 01

    Rêza demê

    34 qonax ji dîroka kûr heta îro.

  • 02

    Salname

    Cejn, bîranîn û rojên welatî.

  • 03

    Bawerî

    Îslama Sunnî (Şafiî), Elewîtî, Êzîdîtî

  • 04

    Huner

    Dengbêj, Meqam û stran, Tembûr û def

  • 05

    Wêje

    Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Nalî

  • 06

    Xwarin

    Dolme (yaprax), Kutilk (kubba), Nanê sêlê

  • BawerîÎslam, Elewîtî, Êzîdîtî, Yarsan, Xiristiyanî û Cihûtî di nav Kurdan de, her yek bi gotinên xwe.
    • Îslama Sunnî (Şafiî) Piranî; terîqetên sofiyane yên Neqşebendî û Qadirî
    • Elewîtî Elewiyên Kurmanc û Zaza; cemevî wekî perestgeh
    • Êzîdîtî Baweriya yekxwedayî ya Laliş, Şengal, Ermenistan, Gurcistan û Almanyayê
    • Yarsan (Ehlê Heq, Kakeyî) Nivîsên pîroz bi Goranî; muzîka pîroz a tembûrê
    • Îslama Şîe Kurdên Feylî û gelek axêverên Kurdiya Başûr
    • Xiristiyanî Xiristiyanên Kurdîaxêv û Asûrî û Ermeniyên cîran
    • Cihûtî Cihûyên Kurd ên Zaxo, Amêdî û Sineyê, ku niha piraniya wan li Îsraîlê ne
    • Kurdên laîk û ne-olî Li diyasporayê girîng e

    Bawerî

  • HunerDengbêj, meqam, govend, sînema û destkarî.
    • Dengbêj Stranbêj û çîrokbêjên kevneşopiya devkî ya Kurmancî
    • Meqam û stran Kevneşopiyên stranan ên Soranî û Hewramî
    • Tembûr û def Amûrên muzîkê yên pîroz û sofiyane
    • Govend û helperkê Govend li dawet û Newrozê
    • Sînema Yılmaz Güney, Bahman Ghobadi, Hiner Saleem
    • Kilîm û xalî Raxistina Sine û Bîcarê
    • Kelaş Pêlavên pembû yên bi destan çêkirî yên Hewramanê
    • Cil û berg Kiras, fistan, şal û şapik

    Huner

  • WêjeJi Melayê Cizîrî û Ehmedê Xanî heta romana nûjen.
    • Melayê Cizîrî Helbestvanê sofî yê klasîk
    • Ehmedê Xanî Mem û Zîn, 1692
    • Nalî Helbestvanê Soranî yê ji dibistana Baban
    • Hacî Qadirê Koyî Pêşengê neteweperweriya Kurdî di helbestê de
    • Mastoureh Ardalan Helbestvan û dîroknas, 1805 heta 1848
    • Abdulla Goran Bavê helbesta Soranî ya nûjen
    • Cegerxwîn Helbestvanê Kurmancî
    • Şêrko Bêkes Helbestvanê Soranî
    • Mehmed Uzun Romana Kurmancî ya nûjen, li sirgûnê li Swêdê hatiye nivîsandin
    • Bachtyar Ali Romannivîs

    Wêje

  • XwarinXwarinên herêmî ji çiya û deştan.
    • Dolme (yaprax) Pelên mêwê û sebzeyên tijekirî
    • Kutilk (kubba) Qalikên savarê bi tijekirina biharat
    • Nanê sêlê Nanê sêlê yê tenik
    • Kalane Nanê tenik ê Hewramanê yê bi giyayan tijekirî
    • Tirşik Şorbeya giyayên tirş a Dersim û Mereşê
    • Ser û pê Serûpê
    • Doxewa Şorbeya mastê
    • Penîrê giya Penîrê bi giyayan ku di çerman de tê ragirtin
    • Gezo Şîranîya mannayê ya ji darberûyên Zagrosê
    • Mastaw (dew) Vexwarina mastê

    Xwarin

Bi kurtî

Di salnameyê de li pêş

  1. Newroz21 Adar
  2. Roja Rojnamegeriya Kurdî22 Nîsan
  3. Roja Zimanê Kurdî15 Gulan
  4. Roja Ala Kurdistanê17 Kanûn
  5. Komara Mehabadê22 Çile
  6. Dawiya dorpêça Kobanî26 Çile
  7. Bîranîna Helebceyê16 Adar
  8. Bîranîna Enfalê14 Nîsan
  9. Bîranîna jenosîda Êzîdiyan3 Tebax
  10. Bîranîna Dersimê1937 heta 1938 (civak rojên cuda bi bîr tînin)
  11. Çarşema SorÇarşema yekem a Nîsanê li gorî salnameya Êzîdî ya li ser bingeha salnameya Julian
  12. Cejna ÊzîdKanûn (diguhere)
  13. Cejna Remezanê1ê Şewwalê
  14. Cejna Qurbanê10ê Zilhicceyê

02Rêza demê

Ji dîroka kûr a Zagros û Torosê heta îro. Li cihê ku hatiye nîşankirin dîrok nêzîkî ne.

  1. c. 9500 BCE

    Göbekli Tepe

    Dorpêçên mezin li nêzîkî Rihayê: mîrasa mirovî ya kûr a axên ku Kurd îro lê dijîn.

    Dîroka kûr

  2. c. 7000 BCE

    Jarmo

    Yek ji gundên çandiniyê yên herî kevn, li quntarên Zagrosê.

    Dîroka kûr

  3. 401 BCE

    Xenofon rastî Kardûxan tê

    Anabasis gelê çiyayî yê Kardûxan şirove dike, ku gelek caran bi Korduenê ve tê girêdan.

    Serdema kevnar

  4. 959

    Xanedana Hesenweyhî

    Xanedaneke Kurd li Zagrosê li dora Dînewer û Kirmaşanê.

    Xanedanên serdema navîn

  5. 990

    Xanedana Merwanî

    Xanedaneke Kurd a Diyarbakır (Amed) û Farqînê (Silvan), piştgirên zanînê.

    Xanedanên serdema navîn

  6. 1187

    Selahedîn Qudsê digire

    Selahedînê Eyûbî, ji malbateke Kurd a Dwînê, damezrînerê xanedana Eyûbî.

    Xanedanên serdema navîn

  7. 1514

    Şerê Çaldiranê

    Serkeftina Osmanî li ser Sefewiyan dest bi parvekirina welatê Kurdan di navbera du împaratoriyan de dike.

    Dabeşkirina Osmanî û Sefewî

  8. 1597

    Şerefname

    Şerefxanê Bedlîsî dîroka yekem a Kurdan bi Farisî dinivîse.

    Dabeşkirina Osmanî û Sefewî

  9. 1639

    Peymana Zehawê

    Sînorê Osmanî-Sefewî li ser axa Kurdan diyar dike.

    Dabeşkirina Osmanî û Sefewî

  10. 1692

    Mem û Zîn a Ehmedê Xanî

    Destana netewî ya Kurdî, ku gelek caran wekî bangeke yekitiya Kurdî tê xwendin.

    Dabeşkirina Osmanî û Sefewî

  11. 1847

    Dawiya mîrnişîniya Botanê

    Navendîkirina Osmanî Bedirxan Beg têk dibe; mîrnişîn têne hilweşandin.

    Navendîkirina Osmanî

  12. 1898

    Rojnameya Kurdî ya yekem

    Kurdistan di 22ê Nîsana 1898an de li Qahîreyê tê weşandin; ew roj niha Roja Rojnamegeriya Kurdî ye.

    Navendîkirina Osmanî

  13. 1915

    Jenosîda Ermeniyan û Seyfo

    Dîroknasan belge dikin ku hin eşîrên Kurdan di kuştinan de cih girtin û Kurdên din qurbanî veşartin; kesayetiyên siyasî yên Kurd paşê ev qebûl kirin û lêborîn xwestin.

    Navendîkirina Osmanî

  14. 1920

    Peymana Sèvresê

    Xalên 62 heta 64 xweseriya Kurdan pêşbînî dikin; qet nehatin pejirandin.

    Dabeşkirin

  15. 1922

    Keyaniya Şêx Mehmûd

    Padîşahiya Kurdistanê li Silêmaniyê tê ragihandin û ji aliyê hêzên Brîtanî ve tê tepeserkirin.

    Dabeşkirin

  16. 1923

    Peymana Lozanê

    Komara Tirkiyeyê bê tedbîrên Kurdî tê nasîn; welatên Kurdan di navbera çar dewletan de hatine parvekirin.

    Dabeşkirin

  17. 1925

    Serhildana Şêx Seîd

    Serhildana li Tirkiyeyê, ku pê re tepeserkirina leşkerî, sirgûnkirin û siyasetên înkarkirina nasnameya Kurdî hatin, wekî dîroknas belge dikin.

    Dabeşkirin

  18. 1932

    Kovara Hawar û alfabeya Latînî ya Kurmancî

    Celadet û Kamuran Bedirxan li Şamê Hawarê diweşînin; 15ê Gulanê niha Roja Zimanê Kurdî ye.

    Dabeşkirin

  19. 1937

    Komkujiyên Dersimê û sirgûnkirinên Sovyetê

    Operasyonên leşkerî li Dersimê (1937 heta 1938) bi hezaran sivîl dikujin û gelekên din dişînin sirgûnê, wekî ji aliyê dîroknasan ve hatiye belgekirin; hejmara miriyan nakokî ye. Di 1937an de Kurdên Qafqasyaya Başûr ber bi Asyaya Navîn ve têne sirgûnkirin.

    Dabeşkirin

  20. 1946

    Komara Mehabadê

    Di 22ê Çileya 1946an de di bin Qazî Mihemed de hat ragihandin; di nav salê de hilweşiya, û ew di 1947an de hat darvekirin.

    Dabeşkirin

  21. 1961

    Şoreşa Îlonê li Iraqê; koçberiya kedê ber bi Almanyayê ve

    Serhildana Mistefa Barzanî dest pê dike; peymana xebatkaran a Tirkiye û Almanyaya Rojava koçberiya kedê dide destpêkirin.

    Şerê Sar

  22. 1962

    Serjimêriya Hesekê li Sûriyeyê

    Nêzîkî 120.000 Kurd ji welatîbûnê bêpar dibin.

    Şerê Sar

  23. 1970

    Peymana xweseriyê ya Iraq û Kurdan

    Di 11ê Adara 1970an de hat îmzekirin; piştî Peymana Cezayîrê ya 1975an hilweşiya.

    Şerê Sar

  24. 1980

    Derbeya leşkerî li Tirkiyeyê

    Girtinên girseyî, îşkenceya belgekirî di Girtîgeha Diyarbekirê de, û pêleke sirgûnên siyasî ber bi Ewropayê ve.

    Şerê Sar

  25. 1988

    Kampanyaya Enfalê û Helebce

    Êrîşa çekên kîmyewî ya li ser Helebceyê di 16ê Adara 1988an de, di nav kampanyaya Enfalê (1986 heta 1989) ya li dijî sivîlên Kurd; Dadgeha Bilind a Iraqê di 2007an de Enfal wekî jenosîd şirove kir.

    Şerê Sar

  26. 1991

    Serhildan û koça mezin

    Nêzîkî 1,5 milyon kes direvin Îran û Tirkiyeyê; herêma ewle dibe sedema xwebirêvebirinê li Herêma Kurdistanê.

    Piştî 1991ê

  27. 1992

    Kuştinên Mykonosê, Berlîn

    Çar kesayetiyên muxalefeta Kurdên Îranê li xwaringeha Mykonos a Berlînê tên kuştin; biryara dadgeheke Berlînê ya sala 1997an ev ferman da rêberiya Îranê.

    Piştî 1991ê

  28. 2005

    Destûra Iraqê Herêma Kurdistanê nas dike

    Kurdî dibe zimanekî fermî yê Iraqê.

    Piştî 1991ê

  29. 2014

    Jenosîda Êzîdiyan li Şengalê

    Êrîşa ISIL li ser Şengalê (Sinjar) di 3 Tebax 2014 de: kuştinên girseyî, revandin û koledarî; Komîsyona Lêpirsînê ya Neteweyên Yekbûyî ya li ser Sûriyeyê ew wekî jenosîdê dît (2016).

    Piştî 1991ê

  30. 2017

    Referandûma serxwebûnê ya Herêma Kurdistanê

    Di 25ê Îlona 2017an de pêk hat; hêzên federal ên Iraqê di 16ê Çiriya Pêşîn de Kerkûkê kontrol dikin.

    Piştî 1991ê

  31. 2022

    Jina Emînî û Jin, Jiyan, Azadî

    Piştî mirina Jina (Mahsa) Amînî, jineke ciwan a Kurd ji Seqizê, piştî ku ji aliyê polîsê exlaqê yê Îranê ve hat girtin, di seranserê welêt de bi dirûşma Kurdî Jin, Jiyan, Azadî xwepêşandan dest pê kirin.

    Piştî 1991ê

  32. 2024

    Hilweşîna hikûmeta Esed

    8ê Kanûna Pêşîn a 2024an; qonaxeke nû ji bo Kurdên Sûriyeyê.

    Piştî 1991ê

  33. 2025

    PKK hilweşandina xwe radigihîne

    Roja 12 Gulan 2025an hat ragihandin, piştî banga Abdullah Öcalan a 27 Sibat 2025an. Divê li gorî çavkaniyên seretayî were piştrastkirin.

    Piştî 1991ê

  34. 2026

    Biryarnameya Sûriyeyê li ser mafên Kurdan

    Di Çileya 2026an de hat ragihandin: welatîbûn ji Kurdên bêdewlet re hat vegerandin û Kurdî wekî zimanekî neteweyî hat naskirin; divê were piştrastkirin.

    Piştî 1991ê

Rêza demê

03Salname

Rojên salnameyê li gorî mehêRoj li gorî meha ku naverok dide, li ser sala Gregorî hatine danîn.

  1. Çil

  2. Sib

  3. Adr

  4. Nîs

  5. Gul

  6. Hez

  7. Tîr

  8. Tebax

  9. Îlo

  10. Cot

  11. Mij

  12. Kan

Nehatiye danîn, ji ber ku dîrok sal bi sal diguhere: bîranîna Dersimê, Cejna Remezanê (Eid al-Fitr), Cejna Qurbanê (Eid al-Adha).

Çavkanî KCO content, counted at each build.

Wekî tablo nîşan bide
#
Çil2
Sib0
Adr2
Nîs3
Gul1
Hez0
Tîr0
Tebax1
Îlo0
Cot0
Mij0
Kan2

04Ev platform çi dike

Dîroka kûr, bîr, bawerî, huner, wêje û xwarin, bi dezgehên mîrasê yên giştî, arşîv, pirtûkxane û muzexaneyên her welatî.

  • Rêza demê

    Ji Zagros û Torosê heta îro, her tomar bi çavkanî ye.

    Çawa bikar bînin

    1. Rêzkirina demê veke.
    2. Her tomarê bi serdema wê bixwîne.
    3. Çavkaniyeke kêm ragihîne.

  • Salnameya rojên Kurdî

    Newroz û rojên din, her yek bi rûpela xwe.

    Çawa bikar bînin

    1. Salnameyê veke.
    2. Li gorî celebê parzûn bikin.
    3. Bixwîne ka her dem çawa tê danîn.

  • Koleksîyon

    Arşîv, pirtûkxane û muzeyên ku mîrasa Kurdî digirin.

    Çawa bikar bînin

    1. Welatekî di rêberê de hilbijêrin.
    2. Arşîv, pirtûkxane an muzeya wê veke.
    3. Di kataloga wê saziyê ya xwe de bigerin.

  • Mîrasa Cîhanê

    Rûpela her welatî li Navenda Mîrasa Cîhanê ya UNESCO.

    Çawa bikar bînin

    1. Saziyên navneteweyî veke.
    2. Lîsteya Mîrasa Cîhanê veke.
    3. Danasîna fermî ya her cihî bixwîne.

05Welatê xwe bibînin

Saziyên mîrasê yên giştî li her welatî: rayedarên mîrasê, Mîrasa Cîhanê, arşîv, pirtûkxaneyên neteweyî û muze.

Rêber

Her welat

06Ji ku dest pê bikin

Gavên ku piraniya mirovan pê hewce ne, bi rêz. Her rûpela welatî wan bi saziyên fermî yên wî welatî tije dike.

  1. Desthilatdariya mîrasê bibînin

    Rayedarên mîrasê abîde û berhevokan diparêzin.

    Rayedara mîrasê

    Fêrbûn Lêkolînên mîrasê

  2. Mîrasa Cîhanê bibînin

    Navenda Mîrasa Cîhanê ya UNESCO cihên her welatî lîste dike.

    Mîrasa Cîhanê

  3. Di arşîvan de bigerin

    Arşîvên giştî tomar, wêne û nexşeyan digirin.

    Arşîv

    Fêrbûn Lêkolînên pirtûkxane, arşîv û agahiyan, Dîroka devkî

  4. Pirtûkxaneya neteweyî bi kar bînin

    Pirtûkxaneyên neteweyî pirtûk, destnivîs û katalogan digirin.

    Pirtûkxaneya neteweyî

  5. Serdana muzeyan bikin

    Muzeyên neteweyî berhevokên ji gelek çandan digirin.

    Muze

  6. Beşdarî çandê bibin

    Dezgehên çandî cejn û bûyeran li dar dixin.

    Çand û cejn

07Nûkirinên fermî

Tenê ji çavkaniyên fermî, qet şîrove. Her çavkanî piştî ku nirxandina lîsansê derbas dike tiştan nîşan dide.

Agahdariyên mîrasê

Li benda nirxandina lîsansê Tomarên fermî yên herî dawî piştî ku lîsansa çavkaniyê were pejirandin li vir xuya dibin.

Çavkanî: Internet Archive

08Beşdar bibin

  • 01

    Koleksiyonekê parve bikin

    Koleksiyoneke giştî an arşîvekê parve bikin. Parêzvanek pêşî kontrol dike.

  • 02

    Demjimêrê wekî çavkanî bi kar bînin

    Alîkariya şirovekarekî pispor bikin ku tomarekê çavkanî bike.

  • 03

    Dîroka devkî tomar bike

    Kursên dîroka devkî yên Akademiyê bigirin.

  • 04

    Têketinekê rast bikin

    Girêdanek şikestî an saziyeke giştî ya kêm ragihîne.

Çawa beşdar bibin · Çavkanî û rêbaz

Jêgirtina vê rûpelê
APA

The Kurdish Cooperation Organization. (2026). Heritage. kurds.global. https://kurds.global/heritage/

Chicago

The Kurdish Cooperation Organization. 2026. “Heritage.” kurds.global. https://kurds.global/heritage/.

BibTeX
@misc{kco2026_heritage_home,
	author = {{The Kurdish Cooperation Organization}},
	year = {2026},
	note = {Licence: CC BY 4.0},
	title = {Heritage},
	url = {https://kurds.global/heritage/},
	howpublished = {https://kurds.global/heritage/},
}

Daxe .bib

RIS
TY  - ELEC
AU  - The Kurdish Cooperation Organization
DA  - 2026///
PY  - 2026
ID  - kco2026_heritage_hom
N1  - Licence: CC BY 4.0
TI  - Heritage
UR  - https://kurds.global/heritage/
ER  -

Daxe .ris

Lîsans CC BY 4.0

09Di Akademiyê de fêr bibin

Kurs û dîsîplînên Akademiyê li ser mijara vê rûpelê.

Kurs

Dîsîplîn

Tomara temamkirinê nîşan dide ka çi hatiye xwendin û nirxandin. Ew ne sertîfîka û ne bawername ye.

Hemû dîsîplîn

10Lêkolîn û çavkanî

Xebatên nû û têkildar li ser mijara vê rûpelê, ji çavkaniyên zanistî yên vekirî yên pejirandî. Tenê metadane û girêdan. Sernav wek ku hatine weşandin dimînin. Hîn nehatiye nirxandin.

  1. Heritageization of Kurdish Oral Traditions

    Joanna Bocheńska · 2025 · Springer eBooks

    Yên dinOpenAlexCrossrefOpenAIREGihîştina vekirî

  2. Being sick of politics: The production of dengbêjî as Kurdish cultural heritage in contemporary Turkey

    Marlene Schäfers · 2015 · European journal of Turkish studies

    GotarCrossrefDOAJOpenAIREGihîştina vekirîCC-BY-NC-ND-4.0

  3. A Cultural Heritage in Kurdish Women’s Clothing: The Tradition of Wearing Kofi (Headdress) in Adiyaman

    Tekin Çifçi · 2025 · International Journal of Kurdish Studies

    GotarCrossref

  4. Negotiating and Representing Cultural Heritage: An Art Intervention in Kurdish Transnational Settings

    Maria Six-Hohenbalken · 2024 · Journal of Migration Studies

    GotarDataCite

  5. An Intellectual on a Mission: Abdullah Jalal Fatah, his dissertation on Kurdish culture (1978) and heritage making inspired by Józef Chałasiński and Polish academia

    Joanna Bocheńska, Karwan Fatah-Black · 2021 · Kurdish Studies

    GotarCrossref

  6. The making of Newroz: intangible cultural heritage and Kurdish ethnopolitical mobilisation

    Delal Aydin · 2026 · International Journal of Heritage Studies

    GotarCrossrefCC-BY-4.0

  7. After decades spent gathering Kurdish literature and cultural artifacts for an “exile museum,” one man’s life’s work is under threat.

    2026 · Kurdish Exile Museum

    GotarKurdish Exile Museum

  8. Kurdish-Sorani-Culture-A-Transmodal-Analysis

    Hemn Aghabawa · 2026 · Unpublished

    GotarDataCite

  9. The Influence of Kurdish Culture on English-Kurdish Written Translation

    2023 · The 13th VESAL conference book of proceedings

    GotarCrossref

  10. Humanising the Actors and Working through the Conflict: The Role of Kurdish Literary Narratives and Culture in the Reconciliation Process in Turkey

    Joanna Bocheńska · 2018 · International Journal of Conflict and Violence (IJCV)

    GotarDataCiteDOAJGihîştina vekirî

  11. Exploring the perceptions of Kurdish EFL university students towards culture as the fifth language skill

    Omar Fouad Ghafor · 2020 · Studies in English Language and Education

    GotarDOAJGihîştina vekirî

  12. Kurdish and Arab views on folklore and the cultural dimension of heritage

    Unknown Author · 2026 · Journal of Raparin University

    GotarCrossrefOpenAIRE

Çavkanî, lîsans û dîrokên kişandinê: Crossref (Metadata facts, any use; abstracts may be publisher-owned and are never shown), 2026-10-23; DataCite (CC0 1.0 (DataCite metadata)), 2026-10-23; DOAJ (Metadata CC0 1.0 (DOAJ); articles under their own open licences), 2026-10-23; Kurdish Exile Museum (Site feed; headline and link only), 2026-10-23; OpenAIRE (CC BY 4.0 (OpenAIRE Graph)), 2026-10-23; OpenAlex (CC0-1.0 data; metered API (free key)), 2026-10-23.

Privacy choices