٠١بگەڕێ و بدۆزەرەوە
بە کورتی
- ٣٨بوارەکان
- ٥٣خولەکان
- ١٢توێژینەوە و سەرچاوەکان
- ٣٥بەرنامەکانی وڵات
داهاتوو لە ساڵنامەدا
- نەورۆز٢١ی ئادار
- ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی٢٢ی نیسان
- ڕۆژی زمانی کوردی١٥ی ئایار
- ڕۆژی ئاڵای کوردستان١٧ی کانوونی یەکەم
- کۆماری مەهاباد٢٢ی کانوونی دووەم
- کۆتایی گەمارۆی کۆبانی٢٦ی کانوونی دووەم
- یادکردنەوەی هەڵەبجە١٦ی ئادار
- یادکردنەوەی ئەنفال١٤ی نیسان
- یادکردنەوەی جینۆسایدی ئێزیدییەکان٣ی ئاب
- یادکردنەوەی دەرسیم١٩٣٧ تا ١٩٣٨ (کۆمەڵگەکان ڕێکەوتی جیاواز یاد دەکەنەوە)
- چارشەما سۆر (چوارشەممەی سوور)یەکەم چوارشەممەی نیسان لە ساڵنامەی ئێزیدیدا، کە لەسەر بنەمای ساڵنامەی جولیانییە
- جەژنا ئێزیدکانوونی یەکەم (گۆڕاو)
- جەژنی ڕەمەزان١ی شەووال
- جەژنی قوربان١٠ی زولحیججە
٠٢هێڵی کات
لە مێژووی کۆنی زاگرۆس و تۆرۆسەوە تا ئەمڕۆ. ئەو ڕێکەوتانەی نیشانە کراون نزیکەیین.
c. 9500 BCE
گۆبەکلی تەپە
چوارچێوە بەردینە گەورەکان نزیک ئورفە: میراتی قووڵی مرۆیی ئەو خاکانەی کورد ئەمڕۆ تێیدا دەژی.
مێژووی کۆن
c. 7000 BCE
جارمۆ
یەکێک لە کۆنترین گوندە کشتوکاڵییەکان، لە داوێنی زاگرۆسدا.
مێژووی کۆن
401 BCE
گزنەفۆن کاردۆخییەکان دەبینێت
ئەنابازیس باسی خەڵکی شاخنشینی کاردۆخی دەکات، کە زۆرجار بە کۆردوێنەوە دەبەسترێنەوە.
سەردەمی کۆن
959
بنەماڵەی حەسنەوەیهی
بنەماڵەیەکی کورد لە زاگرۆس، لە دەوروبەری دینەوەر و کرمانشاه.
بنەماڵەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
990
بنەماڵەی مەروانی
بنەماڵەیەکی کوردی دیاربەکر (ئامەد) و سلیڤان، پشتیوانی زانست.
بنەماڵەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
1187
سەلاحەدین قودس دەگرێت
سەلاحەدینی ئەییووبی، لە بنەماڵەیەکی کورد لە دڤین، دامەزرێنەری دەوڵەتی ئەییووبی.
بنەماڵەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
1514
شەڕی چاڵدێران
سەرکەوتنی عوسمانی بەسەر سەفەوییەکان دابەشکردنی خاکی کوردان لە نێوان دوو ئیمپراتۆریەتدا دەست پێ دەکات.
دابەشکردنی عوسمانی و سەفەوی
1597
شەرەفنامە
شەرەفخانی بەدلیسی یەکەم مێژووی کورد بە فارسی دەنووسێت.
دابەشکردنی عوسمانی و سەفەوی
1639
پەیماننامەی زەهاو
هێڵی سنووریی عوسمانی-سەفەوی لە سەرانسەری خاکی کوردان دیاری دەکات.
دابەشکردنی عوسمانی و سەفەوی
1692
مەم و زینی ئەحمەدی خانی
داستانی نەتەوەییی کوردی، کە زۆرجار وەک بانگەوازی یەکێتیی کورد دەخوێنرێتەوە.
دابەشکردنی عوسمانی و سەفەوی
1847
کۆتایی میرنشینی بۆتان
ناوەندیکردنی عوسمانی بەدرخان بەگ دەشکێنێت. میرنشینەکان هەڵدەوەشێنرێنەوە.
ناوەندیکردنی عوسمانی
1898
یەکەم ڕۆژنامەی کوردی
کوردستان لە ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨ لە قاهیرە بڵاو دەکرێتەوە. ئەم ڕێکەوتە ئێستا ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردییە.
ناوەندیکردنی عوسمانی
1915
جینۆسایدی ئەرمەن و سەیفۆ
مێژوونووسان تۆمار دەکەن کە هەندێک هۆزی کورد لە کوشتارەکاندا بەشدار بوون، لە کاتێکدا کوردانی تر پەنایان بە قوربانییان داوە؛ کەسایەتییە سیاسییە کوردییەکان دواتر ئەمەیان قبوڵ کرد و داوای لێبووردنیان کرد.
ناوەندیکردنی عوسمانی
1920
پەیماننامەی سیڤر
ماددەکانی ٦٢ تا ٦٤ ئۆتۆنۆمیی کوردی پێشبینی دەکەن. هەرگیز پەسەند نەکرا.
دابەشکردن
1922
شانشینی شێخ مەحموود
شانشینی کوردستان لە سلێمانی ڕادەگەیەنرێت و هێزەکانی بەریتانیا سەرکوتی دەکەن.
دابەشکردن
1923
پەیماننامەی لۆزان
کۆماری تورکیا بەبێ ماددەی کوردی ناسێنراوە؛ خاکی کورد لە نێوان چوار دەوڵەتدا دابەش بووە.
دابەشکردن
1925
ڕاپەڕینی شێخ سەعید
ڕاپەڕینێک لە تورکیا، دواتر سەرکوتی سەربازی، دەرکردن و سیاسەتی ڕەتکردنەوەی ناسنامەی کوردی، وەک مێژوونووسان بەڵگەداریان دەکەن.
دابەشکردن
1932
گۆڤاری هاوار و ئەلفوبێی لاتینیی کرمانجی
جەلادەت و کامەران بەدرخان هاوار لە دیمەشق بڵاو دەکەنەوە. ئێستا ١٥ی ئایار ڕۆژی زمانی کوردییە.
دابەشکردن
1937
کۆمەڵکوژییەکانی دەرسیم و ڕاگواستنەکانی سۆڤیەت
کردەوە سەربازییەکان لە دێرسیم (١٩٣٧ تا ١٩٣٨) هەزاران مەدەنی دەکوژن و زۆرتریان دوور دەخەنەوە، وەک مێژوونووسان بەڵگەیان کردووە؛ ژمارەی کوژراوان جێگەی مشتومڕە. لە ١٩٣٧دا کوردی قەفقاسی باشوور دوور دەخرێنەوە بۆ ئاسیای ناوەڕاست.
دابەشکردن
1946
کۆماری مەهاباد
لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ بە سەرۆکایەتیی قازی محەممەد ڕاگەیەنرا. لە ماوەی ساڵەکەدا دەڕوخێت، و ئەو لە ١٩٤٧ لە سێدارە دەدرێت.
دابەشکردن
1961
شۆڕشی ئەیلوول لە عێراق؛ کۆچی کار بۆ ئەڵمانیا
ڕاپەڕینی مستەفا بارزانی دەست پێ دەکات. ڕێککەوتنی دامەزراندنی کار لە نێوان تورکیا و ئەڵمانیای ڕۆژئاوا کۆچی کار دەست پێ دەکات.
شەڕی سارد
1962
سەرژمێریی حەسەکە لە سووریا
ڕەگەزنامە لە نزیکەی ١٢٠٬٠٠٠ کورد دەسەنرێتەوە.
شەڕی سارد
1970
ڕێککەوتننامەی ئۆتۆنۆمیی کوردی و عێراقی
لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠ واژۆ کرا؛ دوای ڕێککەوتننامەی جەزائیری ١٩٧٥ هەڵدەوەشێتەوە.
شەڕی سارد
1980
کودەتای سەربازی لە تورکیا
دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ، ئەشکەنجەی بەڵگەدار لە زیندانی دیاربەکر، و شەپۆلێک لە دوورخراوەی سیاسی بۆ ئەوروپا.
شەڕی سارد
1988
شاڵاوی ئەنفال و هەڵەبجە
هێرشی چەکی کیمیایی بۆ سەر هەڵەبجە لە ١٦ی ئاداری ١٩٨٨، لە چوارچێوەی شاڵاوی ئەنفالدا (١٩٨٦ تا ١٩٨٩) دژی خەڵکی مەدەنیی کورد؛ دادگای باڵای عێراق لە ٢٠٠٧ ئەنفالی بە جینۆساید ناساند.
شەڕی سارد
1991
ڕاپەڕین و کۆڕەو
نزیکەی ١٫٥ ملیۆن کەس بۆ ئێران و تورکیا هەڵدێن. ناوچەی ئارام دەبێتە هۆی خۆبەڕێوەبەری لە هەرێمی کوردستان.
دوای ١٩٩١
1992
تیرۆرەکانی میکۆنۆس، بەرلین
چوار کەسایەتیی ئۆپۆزیسیۆنی کوردی ئێران لە چێشتخانەی میکۆنۆس لە بەرلین دەکوژرێن. حوکمی دادگایەکی بەرلین لە ساڵی ١٩٩٧ فەرمانەکەی بە سەرکردایەتیی ئێران دەگەڕاندەوە.
دوای ١٩٩١
2005
دەستووری عێراق دان بە هەرێمی کوردستاندا دەنێت
کوردی دەبێتە زمانێکی فەرمیی عێراق.
دوای ١٩٩١
2014
جینۆسایدی ئێزیدییەکان لە شنگال
هێرشی ISIL بۆ سەر شنگال لە ٣ی ئابی ٢٠١٤: کوشتنی بەکۆمەڵ، ڕفاندن و کۆیلەکردن. لیژنەی لێکۆڵینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربارەی سووریا بە جینۆسایدی زانی (٢٠١٦).
دوای ١٩٩١
2017
ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان
لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ئەنجام درا؛ هێزە فیدراڵییەکانی عێراق لە ١٦ی تشرینی یەکەم کەرکوک کۆنتڕۆڵ دەکەن.
دوای ١٩٩١
2022
ژینا ئەمینی و ژن، ژیان، ئازادی
مردنی ژینا (مەهسا) ئەمینی، ژنێکی گەنجی کورد لە سەقز، دوای دەستگیرکردنی لەلایەن پۆلیسی ئەخلاقی ئێرانەوە، بەدوای خۆیدا ناڕەزایەتیی سەرانسەری هێنا بە درووشمی کوردیی ژن، ژیان، ئازادی.
دوای ١٩٩١
2024
ڕووخانی حکومەتی ئەسەد
٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤؛ قۆناغێکی نوێ بۆ کورد لە سووریا.
دوای ١٩٩١
2025
PKK هەڵوەشاندنەوەی خۆی ڕادەگەیەنێت
ڕاپۆرت کراوە لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥، دوای بانگەوازی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥؛ بۆ پشتڕاستکردنەوە لەگەڵ سەرچاوە سەرەتاییەکان.
دوای ١٩٩١
2026
فەرمانی سووری دەربارەی مافەکانی کورد
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاپۆرت کراوە: هاووڵاتیبوون بۆ کوردە بێڕەگەزنامەکان گەڕێنرایەوە و کوردی وەک زمانێکی نیشتمانی ناسێنرا؛ پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە.
دوای ١٩٩١
٠٣ساڵنامە
کانوونی دووەم
شوبات
ئادار
نیسان
ئایار
حوزەیران
تەممووز
ئاب
ئەیلوول
تشرینی یەکەم
تشرینی دووەم
کانوونی یەکەم
دانەندراوە، چونکە ڕێکەوتەکە ساڵ بە ساڵ دەگۆڕێت: یادی دێرسیم، جەژنی ڕەمەزان (Cejna Remezanê)، جەژنی قوربان (Cejna Qurbanê).
سەرچاوەکان KCO content, counted at each build.
وەک خشتە نیشانی بدە
| # | |
|---|---|
| کانوونی دووەم | ٢ |
| شوبات | ٠ |
| ئادار | ٢ |
| نیسان | ٣ |
| ئایار | ١ |
| حوزەیران | ٠ |
| تەممووز | ٠ |
| ئاب | ١ |
| ئەیلوول | ٠ |
| تشرینی یەکەم | ٠ |
| تشرینی دووەم | ٠ |
| کانوونی یەکەم | ٢ |
٠٤ئەم پلاتفۆرمە چی دەکات
مێژووی قووڵ، یاد، ئایین، هونەر، ئەدەبیات و خواردن، لەگەڵ دەزگا گشتییەکانی میرات، ئەرشیڤ، کتێبخانە و مۆزەخانەکانی هەر وڵاتێک.
هێڵی کات
لە زاگرۆس و تاوروسەوە تا ئەمڕۆ، هەر تۆمارێک سەرچاوەی هەیە.
چۆن بەکاری بهێنیت
- هێڵی کات بکەرەوە.
- هەر تۆمارێک لەگەڵ سەردەمەکەی بخوێنەرەوە.
- سەرچاوەیەکی ونبوو ڕاپۆرت بکە.
ساڵنامەی ڕۆژە کوردییەکان
نەورۆز و ڕۆژەکانی تر، هەریەکە لەگەڵ پەڕەی تایبەتی خۆی.
چۆن بەکاری بهێنیت
- ساڵنامە بکەرەوە.
- بەپێی جۆر فلتەر بکە.
- بخوێنەرەوە هەر بەروارێک چۆن دیاری دەکرێت.
کۆکراوەکان
ئەرشیف، کتێبخانە و مۆزەخانەکان کە میراتی کوردی دەپارێزن.
چۆن بەکاری بهێنیت
- وڵاتێک لە ڕێبەرەکەدا هەڵبژێرە.
- ئەرشیڤ، کتێبخانە یان مۆزەخانەکەی بکەرەوە.
- لە کاتالۆگی خودی ئەو دەزگایەدا بگەڕێ.
میراتی جیهانی
پەڕەی هەر وڵاتێک لە ناوەندی میراتی جیهانیی UNESCO.
چۆن بەکاری بهێنیت
- لەشە نێودەوڵەتییەکان بکەرەوە.
- لیستی میراتی جیهانی بکەرەوە.
- وەسفی فەرمیی هەر شوێنێک بخوێنەرەوە.
٠٥وڵاتەکەت بدۆزەرەوە
لەشە گشتییەکانی میرات لە هەر وڵاتێکدا: دەسەڵاتی میرات، میراتی جیهانی، ئەرشیڤ، کتێبخانە نەتەوەییەکان و مۆزەخانەکان.
بەرنامەکانی وڵات (٣٥)
ڕێبەرەکە
- ١٤٦دەزگا فەرمییەکان
- ٨٤پشتڕاستکراوە
- ٣٥وڵاتان
- ٩دەزگا نێودەوڵەتییەکان
٠٦لە کوێوە دەست پێ بکەیت
ئەو هەنگاوانەی زۆربەی خەڵک پێویستیانە، بە ڕیز. هەر پەڕەی وڵاتێک بە دەزگا فەرمییەکانی ئەو وڵاتە پڕیان دەکاتەوە.
دەسەڵاتی میرات بدۆزەرەوە
دەسەڵاتدارانی میرات یادگار و کۆکراوەکان دەپارێزن.
دەسەڵاتی میرات
فێربوون لێکۆڵینەوەکانی میرات
میراتی جیهانی ببینە
ناوەندی میراتی جیهانیی یونێسکۆ شوێنەکانی هەر وڵاتێک لیست دەکات.
میراتی جیهانی
لە ئەرشیفەکاندا بگەڕێ
ئەرشیڤە گشتییەکان تۆمار، وێنە و نەخشە هەڵدەگرن.
ئەرشیف
کتێبخانەی نیشتمانی بەکاربهێنە
کتێبخانە نیشتمانییەکان کتێب، دەستنووس و کاتالۆگ دەپارێزن.
کتێبخانەی نیشتمانی
سەردانی مۆزەخانەکان بکە
مۆزەخانە نیشتمانییەکان کۆمەڵە لە زۆر کولتوورەوە دەپارێزن.
مۆزەخانەکان
بچۆ ناو کولتوورەکە
دەزگا کولتوورییەکان جەژن و ڕووداو ڕێکدەخەن.
کولتوور و جەژنەکان
٠٧نوێکارییە فەرمییەکان
تەنها لە سەرچاوە فەرمییەکانەوە، هەرگیز لێدوان نا. هەر سەرچاوەیەک بابەتەکان نیشان دەدات کاتێک پشکنینی مۆڵەتی تێدەپەڕێنێت.
ئاگادارکردنەوەکانی میرات
چاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت نوێترین بابەتە فەرمییەکان دوای پەسەندکردنی مۆڵەتی سەرچاوەکە لێرە دەردەکەون.
سەرچاوە: Internet Archive
٠٨بەشداری بکە
- ٠١
کۆمەڵەیەک هاوبەش بکە
کۆمەڵە یان ئەرشیفێکی گشتی هاوبەش بکە. سەرپەرشتیارێک سەرەتا دەیپشکنێت.
- ٠٢
ڕۆژژمێرەکە سەرچاوە بکە
یارمەتیی پێداچووەرێکی شارەزا بدە بۆ سەرچاوەدانی تۆمارێک.
- ٠٣
مێژووی زارەکی تۆمار بکە
خولەکانی مێژووی زارەکیی ئەکادیمیا بخوێنە.
- ٠٤
تۆمارێک ڕاست بکەرەوە
بەستەرێکی شکاو یان لەشێکی گشتیی ونبوو ڕاپۆرت بکە.
ئاماژە بەم پەڕەیە بدە
- APA
The Kurdish Cooperation Organization. (2026). Heritage. kurds.global. https://kurds.global/heritage/
- Chicago
The Kurdish Cooperation Organization. 2026. “Heritage.” kurds.global. https://kurds.global/heritage/.
- BibTeX
@misc{kco2026_heritage_home, author = {{The Kurdish Cooperation Organization}}, year = {2026}, note = {Licence: CC BY 4.0}, title = {Heritage}, url = {https://kurds.global/heritage/}, howpublished = {https://kurds.global/heritage/}, }- RIS
TY - ELEC AU - The Kurdish Cooperation Organization DA - 2026/// PY - 2026 ID - kco2026_heritage_hom N1 - Licence: CC BY 4.0 TI - Heritage UR - https://kurds.global/heritage/ ER -
٠٩لە ئەکادیمیادا فێر بە
خول و بوارەکانی ئەکادیمیا دەربارەی بابەتی ئەم پەڕەیە.
خولەکان
- شەپۆلەکانی کۆچی کوردپوختەی هەیە
- کورد لە مێژووی جیهاندا (خولی گشتی)پوختەی هەیە
- ئەنفال و هەڵەبجەپوختەی هەیە
- دەنگبێژ و نەریتی زارەکیپوختەی هەیە
بوارەکان
- هونەرە جوانەکانپێشنیازکراو
- پیشەی دەستی و چنراوپێشنیازکراو
- تەلارسازی و دیمەنسازیپێشنیازکراو
- لێکۆڵینەوەکانی فیلمپێشنیازکراو
تۆماری تەواوکردن ئەوە پیشان دەدات کە چی خوێندراوە و هەڵسەنگێنراوە. بڕوانامە یان شایستەییەکی فەرمی نییە.
١٠توێژینەوە و سەرچاوەکان
کاری نوێ و پەیوەندیدار بە بابەتی ئەم پەڕەیە، لە سەرچاوە زانستییە کراوە پەسەندکراوەکانەوە. تەنها مێتاداتا و بەستەر. ناونیشانەکان وەک بڵاوکراونەتەوە دەمێننەوە. هێشتا پێداچوونەوەی بۆ نەکراوە.
-
Heritageization of Kurdish Oral Traditions
Joanna Bocheńska · 2025 · Springer eBooks
هی ترOpenAlexCrossrefOpenAIREدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Marlene Schäfers · 2015 · European journal of Turkish studies
وتارCrossrefDOAJOpenAIREدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-NC-ND-4.0
-
Tekin Çifçi · 2025 · International Journal of Kurdish Studies
وتارCrossref
-
Maria Six-Hohenbalken · 2024 · Journal of Migration Studies
وتارDataCite
-
Joanna Bocheńska, Karwan Fatah-Black · 2021 · Kurdish Studies
وتارCrossref
-
The making of Newroz: intangible cultural heritage and Kurdish ethnopolitical mobilisation
Delal Aydin · 2026 · International Journal of Heritage Studies
وتارCrossrefCC-BY-4.0
-
2026 · Kurdish Exile Museum
وتارKurdish Exile Museum
-
Kurdish-Sorani-Culture-A-Transmodal-Analysis
Hemn Aghabawa · 2026 · Unpublished
وتارDataCite
-
The Influence of Kurdish Culture on English-Kurdish Written Translation
2023 · The 13th VESAL conference book of proceedings
وتارCrossref
-
Joanna Bocheńska · 2018 · International Journal of Conflict and Violence (IJCV)
وتارDataCiteDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Omar Fouad Ghafor · 2020 · Studies in English Language and Education
وتارDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Kurdish and Arab views on folklore and the cultural dimension of heritage
Unknown Author · 2026 · Journal of Raparin University
وتارCrossrefOpenAIRE
سەرچاوەکان، مۆڵەتەکان و ڕێکەوتی وەرگرتن: Crossref (Metadata facts, any use; abstracts may be publisher-owned and are never shown), 2026-10-23; DataCite (CC0 1.0 (DataCite metadata)), 2026-10-23; DOAJ (Metadata CC0 1.0 (DOAJ); articles under their own open licences), 2026-10-23; Kurdish Exile Museum (Site feed; headline and link only), 2026-10-23; OpenAIRE (CC BY 4.0 (OpenAIRE Graph)), 2026-10-23; OpenAlex (CC0-1.0 data; metered API (free key)), 2026-10-23.

