Kurmanci (şimali kürd dili)

01Dil

Kodlar

ISO 639-3: kmr · macrolanguage kur · Glottocode: nort2641 · page code: kmr-Latn

Ailə

Indo-European › Classical Indo-European › Indo-Iranian › Iranian-Nuristani › Iranian › Central Iranian PBS › Central Iranian PB › Northwestern Iranian › Laki-Kurdish › Kurdish

Əlifba

Latn, soldan sağa

İnterfeys

Əsas sayt, ana dili daşıyıcısının yoxlaması gözlənilir

Platforma mərhələsi

Açılışda

Texnoloji dəstək

Qismən dəstəklənir

Bununla göstərilir:

IBM Plex Sans

Qeydlər

Hawar latın əlifbası (ç ê î ş û); diasporada ən geniş yayılmış variant

Mənbələr Hammarström, Forkel, Haspelmath and Bank. Glottolog 5.3. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. (2025) Təsdiqlənib; ISO 639-3 code tables. SIL International, registration authority. (2025) Yoxlanılmalı

02Adlar və baxış bucaqları

Adların, təsnifatın və ya kimliyin mübahisəli olduğu yerlərdə hər baxış mənbələri ilə göstərilir. Platforma tərəf tutmur.

• Kurmancî
• کورمانجی
• Кӧрмаънщи

• Dialekt və ya dil

  ISO 639-3 Kürmancîyə kürd makrodili daxilində öz kodunu (kmr) verir. Çox danışanlar və kürd institutları onu vahid kürd dilinin ləhcəsi adlandırır. Dilçilər xəttin harada çəkiləcəyi barədə fərqli düşünür.

  Mənbələr ISO 639-3 code tables. SIL International, registration authority. (2025) Yoxlanılmalı; Haig and Öpengin. Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies 2 (2). (2014) Yoxlanılmalı

• Üç əlifba

  Kurmanci Türkiyədə, Suriyada və diasporanın böyük hissəsində Hawar latın əlifbası ilə, İraqda və İranda ərəb əsaslı əlifba ilə, keçmiş Sovet İttifaqında isə kiril əlifbası ilə yazılır.

  Mənbələr Library of Congress. ALA-LC Romanization Tables: Kurdish, 2012 version. (2012) Təsdiqlənib; Haig and Öpengin. Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies 2 (2). (2014) Yoxlanılmalı

03Harada və neçə nəfər tərəfindən danışılır

Türkiyə, Suriya, İraqın şimalı və İran, keçmiş SSRİ və diasporanın böyük hissəsi

04Status

UNESCO Dünya Dillər Atlası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mənbəyidir; onun statusu birinci göstərilir və Atlas oxunana qədər yoxlanılmalıdır. Onun yanında Glottolog-dakı Birləşdirilmiş Təhlükə Statusu Catalogue of Endangered Languages, UNESCO Atlası və Ethnologue məlumatlarını birləşdirir. Ethnologue yalnız ikinci dərəcəli mənbə kimi görünür.

05Hüquqi status

Konstitusiyaların dil barədə dedikləri. Constitute Project-in ingilis dilindəki tərcümələrindən sitat gətirilib.

• Türkiyə Konstitusiyası (42-ci maddə) deyir ki, heç bir təhsil müəssisəsində Türkiyə vətəndaşlarına türk dilindən başqa dil ana dili kimi tədris edilə bilməz.

  Mənbələr Constitute Project. Constitutions of the world, English translations. (2025) Təsdiqlənib

• İraq Konstitusiyası (2005) ərəb və kürd dillərini İraqın iki rəsmi dili edir.

  Mənbələr Constitute Project. Constitutions of the world, English translations. (2025) Təsdiqlənib

• 2012-ci il Suriya Konstitusiyası ərəb dilini dövlətin rəsmi dili edir.

  Mənbələr Constitute Project. Constitutions of the world, English translations. (2025) Təsdiqlənib

06Variantlar və dialektlər

Dialekt qrupları Glottolog-un qeyd etdiyi kimi. Adlar dərc olunduğu kimi qalır.

Mənbələr Hammarström, Forkel, Haspelmath and Bank. Glottolog 5.3. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. (2025) Təsdiqlənib

07Bu dilin səhifələri

• Yazı

  Əlifbalar, əlifba cədvəli, latınlaşdırma, rəqəmlər, klaviaturalar və şriftlər.

• Dilçilik

  IPA ilə səslər, tələffüz, qrammatika və əsas sözlər qonşu dillərlə müqayisədə.

• Öyrən

  İlk addımlardan səlis danışığa qədər təhsil yolu, kurslar, imtahanlar və irs dili proqramları.

• Resurslar və qoruma

  Lüğətlər, korpuslar, kitabxanalar və media; təhlükə altında olma və sənədləşdirmə; necə töhfə vermək olar.

08Kurslar

• Kurmanci A1 (latın)

  Latın əlifbası ilə şifahi və yazılı kurmancidə ilk addımlar.

  Layihə hazırdır

• Kurmanci A2-B1

  Planlaşdırılıb

• Kurmanci B2-C1

  Planlaşdırılıb

09Necə kömək etmək olar

• Ana dili daşıyıcısı olan rəyçilər: kurmanci (şimali kürd dili) səhifələrini oxuyun və yoxlanılmış kimi işarələyin.
• Müəllimlər: Kurmanci A1 (latın), Kurmanci A2-B1, Kurmanci B2-C1 kurslarını tədris edin və ya yazılmasına kömək edin.
• Mənbələr: tədqiqat qrupunu açıq lisenziyalı lüğətlərə, korpuslara və səs yazılarına yönləndirin. Hər biri yoxlama üçün mənbələr reyestrinə daxil edilir.
• Şriftlər və klaviaturalar: düzgün görünməyən və ya yazılmayan hər hərfi bildirin.

10Mənbələr

1. Hammarström, Forkel, Haspelmath and Bank. Glottolog 5.3. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 2025

   Təsdiqlənib CC BY 4.0 Təsnifat, dialekt qrupları və Birləşdirilmiş Təhlükə Statusu (AES), 2026-10-23 tarixində oxunub.

2. ISO 639-3 code tables. SIL International, registration authority. 2025

   Yoxlanılmalı Kodlar Glottolog qeydləri ilə tutuşdurulub; kod cədvəllərinin özü oxunmayıb.

3. Haig and Öpengin. Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies 2 (2). 2014

   Yoxlanılmalı

4. Library of Congress. ALA-LC Romanization Tables: Kurdish, 2012 version. 2012

   Təsdiqlənib

5. UNESCO. World Atlas of Languages. 2025

   Yoxlanılmalı 2026-10-23 tarixində yoxlananda əlçatan deyildi. Hər dil üzrə statusu yoxlanılmalıdır.

6. Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. 2025

   İkinci dərəcəli mənbə Yalnız Glottolog-un bildirdiyi kimi istinad edilir (onun AES mənbəyi). Ethnologue özü oxunmayıb.

7. Constitute Project. Constitutions of the world, English translations. 2025

   Təsdiqlənib Rəsmi dillər haqqında məqalələr, 2026-10-23 tarixində oxunub.

11Tədqiqat və mənbələr

Bu səhifənin mövzusu üzrə yeni və müvafiq işlər, təsdiqlənmiş açıq elmi mənbələrdən. Yalnız metaməlumat və keçidlər. Başlıqlar dərc olunduğu kimi qalır. Hələ yoxlanılmayıb.

1. Multi-CAST Northern Kurdish

   Geoffrey Haig, Maria Vollmer, Hanna Thiele · 2025 · Zenodo

   Məlumat dəstiDataCiteZenodoAçıq girişCC-BY-4.0

2. Northern Kurdish (Kurmanji) DoReCo dataset

   Geoff Haig, Hanna Thiele, Maria Vollmer · 2024 · NAKALA – https://nakala.fr (Huma-Num – CNRS)

   Məlumat dəstiDataCiteAçıq girişCC-BY-4.0

3. FLEURS-Kobani: Extending the FLEURS Dataset for Northern Kurdish

   Daban Q. Jaff, Mohammad Mohammadamini · 2026 · arXiv

   PreprintarXivAçıq giriş

4. Percentage of Consonants Correct for 3-5 Years Old Kurdish-Speaking Children With Middle Kurmanji-Mukryani Dialect

   Shahla Fatemi Syadar, Talieh Zarifian, Yahya Modarresi et al. · 2018 · Iranian Rehabilitation Journal

   MəqaləDOAJAçıq giriş

5. Northern Kurdish (Kurmanji) DoReCo audiofiles

   Geoff Haig, Hanna Thiele, Maria Vollmer · 2024 · NAKALA – https://nakala.fr (Huma-Num – CNRS)

   DigərDataCiteAçıq girişCC-BY-4.0

6. A Phonological Comparison of Khorasan and Northern Kurmanji

   2024 · Kurdiname

   MəqaləOpenAIREAçıq giriş

7. Northern Kurdish Of Khizava Text 7: §1-19

   Masoud Mohammadirad · 2022 · Neo-Aramaic and Kurdish Folklore from Northern Iraq

   ŞöbəCrossrefCC-BY-NC-4.0

8. Advancing Low-Resource Speech Recognition: A Comprehensive Study of Fine-Tuning Strategies for Northern Kurdish using Whisper Transformers

   Abdulla A, Tabibian S, Veisi H et al. · 2026 · Research Square

   PreprintEurope PMC

9. Dasinya: A dataset and preprocessing pipeline for the Badini Kurdish dialect.

   Saeed VA, Jacksi K · 2026 · Data Brief

   MəqaləEurope PMCAçıq giriş

10. End-to-End Transformer-based Automatic Speech Recognition for Northern Kurdish: A Pioneering Approach

    Abdulhady Abas Abdullah, Shima Tabibian, Hadi Veisi et al. · 2024 · arXiv

    PreprintarXivAçıq giriş

11. 2.3. Northern Kurdish (Kurmanjî)

    Geoffrey L.J. Haig · 2018 · De Gruyter eBooks

    ŞöbəOpenAlex

12. An Ecolinguistics Analysis on Lexicalization of Domestic Animals in Kurmanji Kurdish

    Elham Mizban, Shahla Sharifi, Atiyeh Kamyabi Gol · 2022 · مطالعات زبان‌‌ها و گویش‌های غرب ایران

    MəqaləDOAJAçıq giriş

Mənbələr, lisenziyalar və alınma tarixləri: arXiv (Metadata CC0 1.0; papers under their own licences), 2026-10-23; Crossref (Metadata facts, any use; abstracts may be publisher-owned and are never shown), 2026-10-23; DataCite (CC0 1.0 (DataCite metadata)), 2026-10-23; DOAJ (Metadata CC0 1.0 (DOAJ); articles under their own open licences), 2026-10-23; Europe PMC (Metadata reusable; full text under each article’s licence), 2026-10-23; OpenAIRE (CC BY 4.0 (OpenAIRE Graph)), 2026-10-23; OpenAlex (CC0-1.0 data; metered API (free key)), 2026-10-23; Zenodo (Metadata CC0 1.0; each record under its own licence), 2026-10-23.