KCOkurds.globalKCOزمان
گەڕان
هەژمار
زمانەکانکوردیی ناوەندی١٨

زمانناسی

کرمانجی (کوردیی باکووری): زمانەوانی

دەنگ، شێوازی گوتن، ڕێزمان و وشەسازیی بنەڕەتیی کرمانجی (کوردیی باکووری).

Kurmancî

٠١دەنگەکان

فۆنیمەکانی زمانەکە، لە یەک وەسفی بڵاوکراوە.

چاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت

ئەم بەشە خشتەی دەنگی بێدەنگ و دەنگدارەکانی کرمانجی (کوردیی باکووری) لە PHOIBLE ٢٫٠ پیشان دەدات، inventory Northern Kurdish (Kurmanji) (EA 2484)، لەسەر بنەمای Thackston 2006. PHOIBLE لەژێر CC BY-SA ٣٫٠دایە، و خشتەکان دوای ئەوە دەردەکەون کە خاوەنەکە سەرچاوەکە پەسەند دەکات.

٠٢گوتن

هەر پیتێک لەگەڵ دەنگە باوەکەی.

ئەلفوبێی کوردیی لاتینی (هاوار)

پیتڕۆمانیکردندەنگ (IPA)تۆمارکردن
aaaːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
bbbچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ccd͡ʒچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ççt͡ʃچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
dddچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
eeɛچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
êêeːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
fffچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ggɡچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
hhhچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
iiɨچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
îîiːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
jjʒچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
kkkچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
lllچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
mmmچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
nnnچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
oooːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
pppچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
qqqچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
rrɾ, rچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
sssچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
şşʃچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
tttچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
uuʊچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ûûuːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
vvvچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
wwwچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
xxxچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
yyjچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
zzzچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت

ئەلفوبێی کوردیی بنەڕەت عەرەبی

پیتڕۆمانیکردندەنگ (IPA)تۆمارکردن
ئnot written (vowel seat)ʔچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
اaaːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
بbbچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
پppچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
تttچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
جcd͡ʒچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
چçt͡ʃچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
حḧħچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
خxxچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
دddچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
رrɾچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
زzzچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ڕr̄rچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ژjʒچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
سssچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
شşʃچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ع‘ʕچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
غẍɣچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
فffچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ڤvvچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
قqqچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
کkkچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
گgɡچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
لllچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ڵłɫچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
مmmچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
نnnچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
هhhچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ەeɛچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
وw / uw, ʊچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ۆooːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
یy / îj, iːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ێêeːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت
ووûuːچاوەڕێی پێداچوونەوەی مۆڵەت

بەهای دەنگەکان ڕێنمایی وانەوتنەوەن بۆ زمانی ستاندارد، بە نیشانەی پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە. شێوەزارەکان جیاوازن. پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

سەرچاوەکان Wikimedia Commons: pronunciation recordings, each under its own open licence. (2026) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

٠٣ڕێزمان بە کورتی

  • ڕیزبەندیی وشە زۆرجار بریتییە لە بکەر، بەرکار، کار.
  • ناوەکان دوو ڕەگەزیان هەیە، نێر و مێ، کە لە حاڵەتی ناڕاستەوخۆ و ئیزافەدا پیشان دەدرێن.
  • ناو و جێناوەکان حاڵەتی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆیان هەیە.
  • زەمانە ڕابردووەکانی کردارە تێپەڕەکان ئێرگەتیڤن: بکەر حاڵەتی لار وەردەگرێت و کردار لەگەڵ بەرکار ڕێک دەکەوێت.
  • ئیزافە (-ê، -a، -ên) ناوێک دەبەستێتەوە بەو وشانەی وەسفی دەکەن.
  • پێشگرەکان زۆرجار لەگەڵ پاشگرێک جووت دەبن، وەک di … de.

پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

سەرچاوەکان Thackston. Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings. (2006) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Haig and Öpengin. Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies 2 (2). (2014) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

٠٤وشە سەرەکییەکان بەراورد کراون

دە وشەی ڕۆژانە لە نێو زمانەکانی ناوچەکەدا.

واتافارسیکرمانجیسۆرانیزازاکیبەلووچیئازەربایجانیئەرمەنی
ئاوآبābavئاوawaweāpsuջուրjur
ناننانnānnanنانnannannānçörəkհացhatsʻ
دایکمادرmādardêدایکdaykmayemātanaմայրmayr
باوکپدرpedarbavباوکbawkpîpitataհայրhayr
ماڵخانهkhānemalماڵmałkeyelōgevտունtun
شەوشبshabşevشەوşewşeweshapgecəգիշերgisher
دوودوdoduدووdûdidoikiերկուerku
سێسهsesêسێsêhîrêsēüçերեքerekʻ
چاوچشمcheshmçavچاوçawçimchammgözաչքachkʻ
ناونامnāmnavناوnawnamenāmadանունanun

فارسی، کوردی، زازاکی و بەلووچی زمانی ئێرانین، و زۆر لە وشە بنەڕەتییەکانیان پەیوەستن بە یەکەوە. ئازەری تورکییە و ئەرمەنی لقێکی تایبەتی هیندوئەوروپییە، بۆیە وشەکانیان جیاوازن. پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

سەرچاوەکان Steingass. A Comprehensive Persian-English Dictionary. Routledge and K. Paul. Digital edition: Digital Dictionaries of South Asia, University of Chicago. (1892) پشتڕاستکراوە; Chyet. Kurdish-English Dictionary. Yale University Press. (2003) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Wahby and Edmonds. A Kurdish-English Dictionary. Clarendon Press. (1966) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Paul. Zazaki: Grammatik und Versuch einer Dialektologie. Reichert. (1998) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Jahani and Korn. Balochi. In Windfuhr (ed.), The Iranian Languages. (2009) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Johanson and Csató (eds.). The Turkic Languages. Routledge. (1998) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە; Dum-Tragut. Armenian: Modern Eastern Armenian. John Benjamins. (2009) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

٠٥سەرچاوەکان

  1. Moran and McCloy (eds.). PHOIBLE 2.0. Max Planck Institute for the Science of Human History. 2019

    پشتڕاستکراوە CC BY-SA 3.0 لیستی دەنگەکان، هەریەکە لە سەرچاوە بڵاوکراوەکەی کە ناوی هێناوە، لە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ خوێندراونەتەوە.

  2. Thackston. Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings. 2006

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  3. Haig and Öpengin. Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies 2 (2). 2014

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  4. Steingass. A Comprehensive Persian-English Dictionary. Routledge and K. Paul. Digital edition: Digital Dictionaries of South Asia, University of Chicago. 1892

    پشتڕاستکراوە موڵکی گشتی. چاپی دیجیتاڵی لە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ دەستی پێ دەگەیشت.

  5. Chyet. Kurdish-English Dictionary. Yale University Press. 2003

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  6. Wahby and Edmonds. A Kurdish-English Dictionary. Clarendon Press. 1966

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  7. Paul. Zazaki: Grammatik und Versuch einer Dialektologie. Reichert. 1998

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  8. Jahani and Korn. Balochi. In Windfuhr (ed.), The Iranian Languages. 2009

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  9. Johanson and Csató (eds.). The Turkic Languages. Routledge. 1998

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

  10. Dum-Tragut. Armenian: Modern Eastern Armenian. John Benjamins. 2009

    پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

ئاماژە بەم پەڕەیە بدە
APA

The Kurdish Cooperation Organization. (2026). Kurmanji (Northern Kurdish): Linguistics. kurds.global. https://kurds.global/language/languages/kmr-latn/linguistics/

Chicago

The Kurdish Cooperation Organization. 2026. “Kurmanji (Northern Kurdish): Linguistics.” kurds.global. https://kurds.global/language/languages/kmr-latn/linguistics/.

BibTeX
@misc{kco2026_language_languages_kmr_latn_linguistics,
	author = {{The Kurdish Cooperation Organization}},
	year = {2026},
	note = {Licence: CC BY 4.0},
	title = {Kurmanji ({Northern} {Kurdish}): Linguistics},
	url = {https://kurds.global/language/languages/kmr-latn/linguistics/},
	howpublished = {https://kurds.global/language/languages/kmr-latn/linguistics/},
}

داگرتن .bib

RIS
TY  - ELEC
AU  - The Kurdish Cooperation Organization
DA  - 2026///
PY  - 2026
ID  - kco2026_language_lan
N1  - Licence: CC BY 4.0
TI  - Kurmanji (Northern Kurdish): Linguistics
UR  - https://kurds.global/language/languages/kmr-latn/linguistics/
ER  -

داگرتن .ris

مۆڵەت CC BY 4.0

٠٦توێژینەوە و سەرچاوەکان

کاری نوێ و پەیوەندیدار بە بابەتی ئەم پەڕەیە، لە سەرچاوە زانستییە کراوە پەسەندکراوەکانەوە. تەنها مێتاداتا و بەستەر. ناونیشانەکان وەک بڵاوکراونەتەوە دەمێننەوە. هێشتا پێداچوونەوەی بۆ نەکراوە.

  1. Multi-CAST Northern Kurdish

    Geoffrey Haig, Maria Vollmer, Hanna Thiele · 2025 · Zenodo

    کۆمەڵە داتاDataCiteZenodoدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-4.0

  2. Northern Kurdish (Kurmanji) DoReCo dataset

    Geoff Haig, Hanna Thiele, Maria Vollmer · 2024 · NAKALA – https://nakala.fr (Huma-Num – CNRS)

    کۆمەڵە داتاDataCiteدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-4.0

  3. FLEURS-Kobani: Extending the FLEURS Dataset for Northern Kurdish

    Daban Q. Jaff, Mohammad Mohammadamini · 2026 · arXiv

    پێشچاپarXivدەستپێگەیشتنی کراوە

  4. Percentage of Consonants Correct for 3-5 Years Old Kurdish-Speaking Children With Middle Kurmanji-Mukryani Dialect

    Shahla Fatemi Syadar, Talieh Zarifian, Yahya Modarresi et al. · 2018 · Iranian Rehabilitation Journal

    وتارDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە

  5. Northern Kurdish (Kurmanji) DoReCo audiofiles

    Geoff Haig, Hanna Thiele, Maria Vollmer · 2024 · NAKALA – https://nakala.fr (Huma-Num – CNRS)

    هی ترDataCiteدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-4.0

  6. A Phonological Comparison of Khorasan and Northern Kurmanji

    2024 · Kurdiname

    وتارOpenAIREدەستپێگەیشتنی کراوە

  7. Northern Kurdish Of Khizava Text 7: §1-19

    Masoud Mohammadirad · 2022 · Neo-Aramaic and Kurdish Folklore from Northern Iraq

    لقCrossrefCC-BY-NC-4.0

  8. Advancing Low-Resource Speech Recognition: A Comprehensive Study of Fine-Tuning Strategies for Northern Kurdish using Whisper Transformers

    Abdulla A, Tabibian S, Veisi H et al. · 2026 · Research Square

    پێشچاپEurope PMC

  9. Dasinya: A dataset and preprocessing pipeline for the Badini Kurdish dialect.

    Saeed VA, Jacksi K · 2026 · Data Brief

    وتارEurope PMCدەستپێگەیشتنی کراوە

  10. End-to-End Transformer-based Automatic Speech Recognition for Northern Kurdish: A Pioneering Approach

    Abdulhady Abas Abdullah, Shima Tabibian, Hadi Veisi et al. · 2024 · arXiv

    پێشچاپarXivدەستپێگەیشتنی کراوە

  11. 2.3. Northern Kurdish (Kurmanjî)

    Geoffrey L.J. Haig · 2018 · De Gruyter eBooks

    لقOpenAlex

  12. An Ecolinguistics Analysis on Lexicalization of Domestic Animals in Kurmanji Kurdish

    Elham Mizban, Shahla Sharifi, Atiyeh Kamyabi Gol · 2022 · مطالعات زبان‌‌ها و گویش‌های غرب ایران

    وتارDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە

سەرچاوەکان، مۆڵەتەکان و ڕێکەوتی وەرگرتن: arXiv (Metadata CC0 1.0; papers under their own licences), 2026-10-23; Crossref (Metadata facts, any use; abstracts may be publisher-owned and are never shown), 2026-10-23; DataCite (CC0 1.0 (DataCite metadata)), 2026-10-23; DOAJ (Metadata CC0 1.0 (DOAJ); articles under their own open licences), 2026-10-23; Europe PMC (Metadata reusable; full text under each article’s licence), 2026-10-23; OpenAIRE (CC BY 4.0 (OpenAIRE Graph)), 2026-10-23; OpenAlex (CC0-1.0 data; metered API (free key)), 2026-10-23; Zenodo (Metadata CC0 1.0; each record under its own licence), 2026-10-23.

Privacy choices