زمان
پاراستن
کام زمانەکانی کۆمەڵگە لە مەترسیدان، بەپێی کام سەرچاوە، و ئەندامان چۆن دەتوانن یارمەتیی بەڵگەدارکردنیان بدەن.
٠١لەناوچوون بە کورتی
٠٢زمانە لەناوچووەکان
زمانەکان کە بەلایەنی کەمەوە یەک تۆماریان هەیە کە وەک مەترسیدار یان خراپتر هەڵسەنگێندراوە.
-
Kurmancîکرمانجی (کوردیی باکووری)
تورکیا، سووریا، باکووری عێراق و ئێران، یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو و زۆربەی تاراوگە
مەترسیدار
-
Zazakîزازاکی (کرمانجکی، دملکی)
ڕۆژهەڵاتی تورکیا: دەرسیم، بینگۆل، ئەلازیگ، دیاربەکر و پارێزگا دراوسێکانیان
مەترسیدار
-
کوردی خوارینکوردیی باشووری (کەڵهوڕی، فەیلی)
کرمانشاه و ئیلام لە ئێران، و ڕۆژهەڵاتی عێراق
مەترسیدار
-
هەورامیگۆرانی / هەورامی
هەورامان، لە هەردوو دیوی سنووری ئێران و عێراق
مەترسیدار
-
Кӧрмаънщиکرمانجی بە ئەلفوبێی کیریلی
ئەرمەنستان، گورجستان، کازاخستان، قرغیزستان و ڕووسیا
مەترسیدار
-
کورمانجیکورمانجی بە ئەلفوبێی عەرەبی (بادینی)
دهۆک و ناوچە کرمانجییەکانی عێراق
مەترسیدار
٠٣هەموو تۆمارێک
سەرەتا UNESCO World Atlas of Languages، پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە تا بخوێنرێتەوە؛ لە تەنیشتیەوە، Agglomerated Endangerment Status ی Glottolog بۆ هەر تۆمارێک، لەگەڵ ئەو سەرچاوەیەی لەسەری دامەزراوە.
| زمان | ئەتڵەسی UNESCO | تۆماری Glottolog | دۆخ (AES) | بنەما | سەرچاوە |
|---|---|---|---|---|---|
| کرمانجی (کوردیی باکووری) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Northern Kurdish | مەترسیدار | 6b (Threatened) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| سۆرانی (کوردیی ناوەندی) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Central Kurdish | لەناوچوون بەدوور | 1 (National) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| زازاکی (کرمانجکی، دملکی) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Dimli | مەترسیدار | Vulnerable | Campbell, Lee, Okura, Simpson and Ueki. The Catalogue of Endangered Languages (ElCat). (2022) سەرچاوەی لاوەکی |
| زازاکی (کرمانجکی، دملکی) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Kirmanjki | لەناوچوون بەدوور | 5 (Developing) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| کوردیی باشووری (کەڵهوڕی، فەیلی) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Southern Kurdish | مەترسیدار | 6b (Threatened) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| گۆرانی / هەورامی | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Gurani | مەترسیدار | Vulnerable | Campbell, Lee, Okura, Simpson and Ueki. The Catalogue of Endangered Languages (ElCat). (2022) سەرچاوەی لاوەکی |
| کرمانجی بە ئەلفوبێی کیریلی | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Northern Kurdish | مەترسیدار | 6b (Threatened) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| کورمانجی بە ئەلفوبێی عەرەبی (بادینی) | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Northern Kurdish | مەترسیدار | 6b (Threatened) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| لەکی | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Laki | لەناوچوون بەدوور | 6a (Vigorous) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
| ڕووسی | پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە | Russian | لەناوچوون بەدوور | 1 (National) | Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی |
سەرچاوەکان Hammarström, Forkel, Haspelmath and Bank. Glottolog 5.3. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. (2025) پشتڕاستکراوە; Campbell, Lee, Okura, Simpson and Ueki. The Catalogue of Endangered Languages (ElCat). (2022) سەرچاوەی لاوەکی; Moseley (ed.). Atlas of the World’s Languages in Danger, 3rd edition. UNESCO Publishing. (2010) سەرچاوەی لاوەکی; Eberhard, Simons and Fennig (eds.). Ethnologue: Languages of the World, 28th edition. SIL International. (2025) سەرچاوەی لاوەکی; UNESCO. World Atlas of Languages. (2025) پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە
٠٤ئەرشیڤی بەڵگەکردن
-
Endangered Languages Archive (ELAR)
ELAR پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە
-
Endangered Languages Project (ElCat)
University of Hawaiʻi at Mānoa and partners پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە
-
World Atlas of Languages
UNESCO پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە
-
Glottolog
Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology پشکنراوە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ پشتڕاستکراوە
-
PHOIBLE
Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology پشکنراوە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ پشتڕاستکراوە
-
World Atlas of Language Structures (WALS)
Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology پشکنراوە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ پشتڕاستکراوە
-
Universal Dependencies
Universal Dependencies پشکنراوە ٢٠٢٦-١٠-٢٣ پشتڕاستکراوە
٠٥ئەندامان چۆن دەتوانن یارمەتی بدەن
- قسەکەرێک تۆمار بکە، بە ڕەزامەندیی خۆی، و لە ئەرشیڤێکدا دایبنێ.
- ئاماژەمان بدەرێ بۆ فەرهەنگ، ڕێزمان یان تۆمارێک لەژێر مۆڵەتێکی کراودا.
- تۆمارێک ڕاست بکەرەوە: هەر پەڕەیەک بە فۆرمی ڕاستکردنەوەکان دەبەسترێتەوە.
- وانە بڵێوە: قوتابخانەکانی زمانی میرات بۆ هەموو زمانێک مامۆستایان پێویستە.
تۆمارە هاوبەشکراوەکان
هاوبەشکردن بەم زووانە دەکرێتەوە
ئەو ڕێکخراو، خزمەتگوزاری، سەرچاوە و شوێنە گشتییانەی ئەندامان هاوبەشیان دەکەن، هەر یەکەیان بەستراوەتەوە بە ماڵپەڕە فەرمییەکەی.
ئاماژە بەم پەڕەیە بدە
- APA
The Kurdish Cooperation Organization. (2026). Preservation. kurds.global. https://kurds.global/language/preservation/
- Chicago
The Kurdish Cooperation Organization. 2026. “Preservation.” kurds.global. https://kurds.global/language/preservation/.
- BibTeX
@misc{kco2026_language_preservation, author = {{The Kurdish Cooperation Organization}}, year = {2026}, note = {Licence: CC BY 4.0}, title = {Preservation}, url = {https://kurds.global/language/preservation/}, howpublished = {https://kurds.global/language/preservation/}, }- RIS
TY - ELEC AU - The Kurdish Cooperation Organization DA - 2026/// PY - 2026 ID - kco2026_language_pre N1 - Licence: CC BY 4.0 TI - Preservation UR - https://kurds.global/language/preservation/ ER -
٠٦توێژینەوە و سەرچاوەکان
کاری نوێ و پەیوەندیدار بە بابەتی ئەم پەڕەیە، لە سەرچاوە زانستییە کراوە پەسەندکراوەکانەوە. تەنها مێتاداتا و بەستەر. ناونیشانەکان وەک بڵاوکراونەتەوە دەمێننەوە. هێشتا پێداچوونەوەی بۆ نەکراوە.
-
Kurdish and Persian: Dialects or Separate Languages?
Mohammed Khalid Mahmood,, Ali Qadir Hama Rash,, Mohammed Amin Qadir Hama Rash, et al. · 2023 · Zenodo
وتارDataCiteZenodoدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-4.0
-
Gorani: A Distinct and Independent Language Not a Variety of the So-called Kurdish
Sayyed Mahdi Sadjadi · 2023 · International Journal of Language & Linguistics
وتارOpenAlexدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY
-
Zaniar Naghshbandi, Fardin Hosseinpanahi · 2024 · پژوهشنامه ادبیات کردی
وتارDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە
-
The First Parallel Corpora for Kurdish Sign Language
Zina Kamal, Hossein Hassani · 2023 · arXiv
پێشچاپarXivدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Struggling against language shift: Kurdish language education in Turkey
Anu Leinonen · 2022 · Kurdish Studies
وتارCrossref
-
Marwan Hamay · 2025 · Zenodo
وتارDataCiteدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY-4.0
-
Dasinya: A dataset and preprocessing pipeline for the Badini Kurdish dialect.
Saeed VA, Jacksi K · 2026 · Data Brief
وتارEurope PMCدەستپێگەیشتنی کراوە
-
The Theories of standardization of language and Kurdish language
Omar Ahmed Azeez · 2026 · Qalaai Zanist Scientific Journal
وتارOpenAlexدەستپێگەیشتنی کراوەCC-BY
-
Language and Speech Technology for Central Kurdish Varieties
Sina Ahmadi, Daban Q. Jaff, Md Mahfuz Ibn Alam et al. · 2024 · arXiv
پێشچاپarXivدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Kurdish Dialects and Neighbor Languages Automatic Recognition
Abdulbasit K. Al-Talabani, Zrar K. Abdul, Azad A. Ameen · 2017 · ARO-The Scientific Journal of Koya University
وتارDOAJدەستپێگەیشتنی کراوە
-
Karim¹ AM, A.Hassn B · 2026 · Research Square
پێشچاپEurope PMC
-
Towards Machine Translation for the Kurdish Language
Sina Ahmadi, Mariam Masoud · 2020 · arXiv
پێشچاپarXivدەستپێگەیشتنی کراوە
سەرچاوەکان، مۆڵەتەکان و ڕێکەوتی وەرگرتن: arXiv (Metadata CC0 1.0; papers under their own licences), 2026-10-23; Crossref (Metadata facts, any use; abstracts may be publisher-owned and are never shown), 2026-10-23; DataCite (CC0 1.0 (DataCite metadata)), 2026-10-23; DOAJ (Metadata CC0 1.0 (DOAJ); articles under their own open licences), 2026-10-23; Europe PMC (Metadata reusable; full text under each article’s licence), 2026-10-23; OpenAlex (CC0-1.0 data; metered API (free key)), 2026-10-23; Zenodo (Metadata CC0 1.0; each record under its own licence), 2026-10-23.